DOLAR 8,3483
EURO 9,9454
ALTIN 485,852
BIST 1399,65
Adana Adıyaman Afyon Ağrı Aksaray Amasya Ankara Antalya Ardahan Artvin Aydın Balıkesir Bartın Batman Bayburt Bilecik Bingöl Bitlis Bolu Burdur Bursa Çanakkale Çankırı Çorum Denizli Diyarbakır Düzce Edirne Elazığ Erzincan Erzurum Eskişehir Gaziantep Giresun Gümüşhane Hakkari Hatay Iğdır Isparta İstanbul İzmir K.Maraş Karabük Karaman Kars Kastamonu Kayseri Kırıkkale Kırklareli Kırşehir Kilis Kocaeli Konya Kütahya Malatya Manisa Mardin Mersin Muğla Muş Nevşehir Niğde Ordu Osmaniye Rize Sakarya Samsun Siirt Sinop Sivas Şanlıurfa Şırnak Tekirdağ Tokat Trabzon Tunceli Uşak Van Yalova Yozgat Zonguldak
İstanbul 36°C
Sıcak

İnsan Fizyoloji : Dokular Nedir? Doku Çeşitleri Nelerdir?

İnsan Fizyoloji : Dokular Nedir? Doku Çeşitleri Nelerdir?

İnsan Fizyoloji : Dokular Nedir? Doku Çeşitleri Nelerdir?
02.04.2020
481
A+
A-

İnsan Fizyoloji : Dokular Nedir? Doku Çeşitleri Nelerdir?

Dokular hücrelerden meydana gelir. Tek hücreli canlılarda dokulaşma gözlenmez. Fakat çok hücreli canlılarda hücreler birleşip dokuları meydana getirir. Buradan hücreler dokuları, dokular organları, organlar sistemleri, sistemler ise organizmayı meydana getirir.

Dokuları inceleyen bilim dalına histoloji denir.

Dokular kendi arasında çeşitlilik gösterir. Bu çeşitlilikler;

  • Epitel doku
  • Bağ ve destek doku
  • Kas Doku
  • Sinir Doku

Epitel doku da kendi içinde çeşitlilik gösterir. Bunlar;

  • Örtü Epiteli
  • Salgı Epiteli
  • Duyu Epiteli

Bağ ve Destek Doku çeşitlilikleri;

  • Temel bağ doku
  • Kıkırdak doku
  • Kemik doku
  • Yağ doku
  • Kan doku

Kas Doku çeşitleri;

  • Düz kas
  • Çizgili kas
  • Kalp kası

Epitel Doku

  • Epitel doku yassı, kübik ve silindirik şekildedirler.
  • Çoğunlukla birbirlerine sıkı sıkıya bağlı şekildedirler.
  • Aralarında boşluk yok denecek kadar azdır.
  • Aralarında boşluk az olduğundan doku sıvısı açısından fakirdirler.
  • Kan damarları açısından da fakirdirler.
  • Doku sıvısı ve kan damarları açısından fakir olduğundan bağ dokudan beslenirler. Yani bazal lamiadan beslenir. Lamia taban demektir.
  • Epitel hücrelerin üstlerinde siller de bulunabilir. Mikrovilluslar bulunabilir.

Örtü Epiteli Nedir?

Epitel doku kendi içinde örü, salgı ve duyu epiteli olarak ayrılmaktaydı. Buradan örtü epiteli; isminden de anlaşılacağı üzere bir şeyi örtmüş. Yani vücudun dışını ve organların genellikle iç yüzünü bir astar gibi örten epitel doku tipidir.

Örtü Epitel Çeşitleri
Örtü Epitel Çeşitleri

Yassı epitel resimde göreceğiniz gibi altaki mavilik bazal lamiadır ve buradan beslenir. Adından da anlaşılacağı üzere yassı şekildedir ve ortadaki noktalar çekirdekleridir.

Tek katlı yassı epitel damarların iç yüzünde (endotelyum), akciğer alveollerinde ve böbreklerin süzme birimlerinde bulunur.

Tek katlı kübik epitel genellikle salgı bezlerinin iç yüzeyini örter. Troid bezi ve tükürük bezinde bulunur.

Tek katlı silindirik epitel vücutta çok fazla bulunur. Mide ve bağırsakların iç yüzünü astarlar yani çevreler. Mikrovillusları vardır. Mikrovillusları ile besinlerin emilimini sağlar. Üreme kanallarında da bulunur.

Yalancı çok katlı epitel en çok rast gelenlerdendir. Bu kelimeyi duyduğunuzda aklınıza soluk borusu ve yemek borusu gelsin. Üst deri, ağız içi, dilin yüzeyi, yemek borusunda bulunur. Çok katlı deyince aklınıza çok katman olduğu gelsin. Yani diğerlerinin birleşmesi ile oluşuyor. Tabakanın en altındaki hücreler silindirik hücrelerdir. Yukarı doğru çıktıkça hücreler kübikleşir ve en üst tarafta yassılaşır. Yani hem silindirik, hem kübik, hemde yassılaştığı için bu ismi alır. Silindirik hücrelerin bölünme hızı yüksektir.

Salgı Epiteli Nedir?

Salgı Epiteli
Salgı Epiteli

Salgı epiteli adı üzerinde salgı yapan olarak aklınıza kodlayın. Resimde göreceğiniz gibi bunu goblet hücresi vasıtası ile yapar. Salgı yapma özelliği olan dokulardır. Golgi aygıtı gelişmiştir ve küp şeklindedir. Salgı yapan hücre şekline göre iki şekilde incelenir. Tek hücreli bezler ve çok hücreli bezlerdir.

Tek hücreli bezler genellikle örtü epiteli içine gömülmüş salgı yapan hücrelerdir. Bunlar çok sayıda hücre olmasına rağmen birbirlerinden bağımsız çalışırlar. Mide, bağırsak ve soluk borusunda içine dağılmış olan goblet hücreleridir. Goblet hücresinin diğer ismi kadeh hücresidir.

Çok hücreli bezler ise bezi oluşturan çok sayıda hücre birlikte salgı yapar. Yani tek hücreli tek başına goblet ile çok hücreli de bu çok sayıdadır. Buda kendi içinde dış salgı bezi (ekzokrin bez), iç salgı bezi (endokrin bez) ve karma bez olarak ayrılır.

Kanallı Salgı Bezi - Kanalsız Salgı Bezi
Kanallı Salgı Bezi – Kanalsız Salgı Bezi

Dış salgı bezi yani ekzokrin bez; hücreler ürettikleri salgıyı bezin ortasındaki boşluğa ektositoz yardımı ile salgılar. Salgı buradan kanallar yardımıyla boşaltılır. Bu yüzden kanallı bez de denir. Ter bezi, tükürük bezi, süt bezleri ve enzim salgılayan bezler örnekleridir.

İç salgı bezi endokrin bez ve kanalsız bez olarak geçer. Yani kanalları yoktur. Ürettikleri salgıyı bezi çevreleyen kan damarlarına verirler. Salgıyı kana verir. Yani bu bezlerin salgısına hormon denir. Hipofiz bezi ve troid bezi vb gibi.

Karma bez denilince akla en endokrin hem de ekzokrin bez gelecek. Pankreas, yumurtalık, karaciğer, testis vb.

Duyu epiteli nedir?

Bazı epitel hücreleri özelleşerek fiziksel ve kimyasal uyarıyı alma ve sinir hücresine iletme yeteneğine sahiptir. bunlar duyu epitelidir. Dildeki tat alma reseptörleri vb.

Bağ Doku ve Destek Doku

Doku sıvısı içine dağılmış hücrelerden oluşur. Yani epitelin tersine hücreler arasında boşluk vardır. Hücreler ve ara maddenin özelliğine göre temel bağ doku, kıkırdak doku, kemik doku, yağ doku ve kan doku olarak 5’e ayrılır.

Temel Bağ Doku Nedir?

Temel Bağ Doku
Temel Bağ Doku

Bu doku epitel dokunun aksine geniş boşluklar vardır. Doku sıvısı bu yüzden çoktur. Veya ara maddesi yüksektir. Ara madde içerisine proteinden yapılmış lifler yer alır. Bu lifler kendi içinde 3 şekilde incelenir. Kollajen lifler, elastik lifler ve ağsı lifler.

Kollajen lifler gerilmeye dayanıklı beyaz renkli liflerdir. Dokuya direnç kazandırır.

Elastik lifler ise esneme özelliğine sahiptir. Hatta kendi uzunluğunun 1,5 kat esneyebilir ve sarı renktedir.

Ağsı lifler ise kollajen liflerin iç içe geçmesiyle oluşur. Organlara direnç kazandırır.

Fibroblastlar bağ dokunun temel hücreleridir. Ara madde yani doku sıvısı içindeki lifleri bu hücreler oluştururlar. Şekilleri mekik şeklindedir.

Mast hücresi heparin ve histamin denilen maddeleri üretip kana verir. Heparin kanın pıhtılaşmasını engeller, histamin ise damar geçirgenliğini arttırır.

Makrofajlar amip gibi hareket eden yaşlanmış hücreleri mikroorganizmaları fagosite eder. Savunma hücresi gibi.

Plazma hücresi antikor üreterekten bağışıklık sistemine yardımcı olur.

Temel Bağ Dokunun Görevleri Nelerdir?

  • Diğer doku ve organları birbirine bağlar. köprü görevi yapar. Kasları kemiklere bağlayan tendonlar bağ dokudan oluşur.
  • İçine kan doku giremeyen mesela epitel doku gibi dokuların etrafını çevirerekten beslenmesini sağlar.
  • Doku ve organlara direnç ve esneklik kazandırır.
  • Bağışıklık sistemine yardımcı olur.

Yağ Doku Nedir? (Adipöz Doku)

Yağ Doku
Yağ Doku

Farklılaşmış bir bağ dokudur. Adiposit adı verilen içi yağ dolu hücrelerden oluşur. Çekirdekler bir kenara itilmiştir. Ara madde içinde doku sıvı içinde lif taşır. Deri altında ve organların etrafını sarar. Isı yalıtımı da sağlar. Yedek besin deposudur.

Kıkırdak Doku Nedir?

Kıkırdak Doku
Kıkırdak Doku

Farklılaşmış bir bağ doku çeşididir. Hücrelerine kondrosit denir. Ara madde bulunmakta ve koyu kıvamdadır. Buna kondrin adı verilir. Bu dokuda kan damarları bulunmaz. Bu nedenle etrafındaki bağ doku kökenli zardan beslenir. Omurgalıların embriyolarında iskelet kıkırdak yapılıdır. Erginlerde yerini kemiğe bırakır. Soluk borusunun yapısında kıkırdak halka bulunur. Burun ucunda ve kulak kepçesinde vardır.

Kemik Doku Nedir?

Kemik Doku
Kemik Doku

Hücreleri yıldız şeklindedir. Osteositler denir. Ara maddeye osein adı verilir ve çok serttir. Hücreler kan damarları bakımından zengindir. Kemik doku kalsiyum ve fosforun deposudur. İç organları korur. Kemik iliği kan hücreleri üretir.

Kan Doku Nedir?

Kan Doku
Kan Doku

İnsan kütlesinin %8’i kan dokudur. Yapısında lif yoktur. Ara maddesi plazmadır. Plazma kan proteinlerini, besinleri, mineralleri, hormonları ve suyu içeren yapıdır. Kan dokuda 3 çeşit hücre vardır. Alyuvarlar, akyuvarlar ve trombositlerdir.

Alyuvarlar hücre oksijen taşır. İçinde hemoglobin vardır. Akyuvalar bağışıklık sisteminde görevlidir. Trombositler kanın pıhtılaşmasını sağlar. Diğer ismi kan pulcuklarıdır.

Kas Doku Nedir?

Kas Doku
Kas Doku

İnsan kütlesinin % 44 ‘ü kas dokudur. Mekik veya uzun hücrelerden oluşur. Aktin ve myosin bulunur yapısında. Aktin ve myozinin ikisine birden myofibril denir. Düz kas, çizgili kas ve kalp kası olarak çeşitlenir.

Düz kas da myofibril miktarı azdır. Bu yüzden bantlı yapı göstermezler. Hücreleri mekik şeklindedir. Tek çekirdeklidir. İstemsiz çalışırlar. Oldukça yavaş kasılır. Kalp haricinde istemsiz kasılan tüm organlarda bulunur.

Çizgili kaslar diğer ismi iskelet kasıdır. Hücrelerine kas lifi veya kas telciği denir. Boyları uzundur. Çok çekirdeklidir. Biraraya gelerek kas demetlerini oluştururlar. Myofibrillerinin sayısı fazladır ve bantlaşma özelliği gösterir. İstemli çalışırlar. Kol bacak kası vb.

Kalp kası hücreleri 1 veya 2 tane çekirdek taşır. Myofibril miktarı düz kasa göre fazla çizgili kasa göre azdır. Görünümü çizgili kasa benzer fakat istemsiz çalışır.

Sinir Doku Nedir?

Sinir Doku
Sinir Doku

İçeriden ve dışarıdan gelen uyarıları alma iletme yorumlama ve tepki organlarını harekete geçirmeden sorumludur. Kaslar ve bezler tepki organı olarak açığa çıkar. (Effektör Organ). Bütün bu işleri yapan sinir doku hücrelerine nöron adı verilir. Nöronlara yardımcı olan destek hücrelerine ise gliya adı verilir. %50 nöron ve %50 gliyadan oluşur.

İnsan Fizyoloji : Dokular Nedir? Doku Çeşitleri Nelerdir?

Doku Çeşitleri NelerdirDokularDokular Çözümlü SorularDokular NedirDokular Soru Çözümleri

YORUMLAR

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu yukarıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.